A Reclassification of Many Common European Languages

Many common European languages are better seen as more than one language. I have been studying this issue for years, and this is some of my preliminary data. It is not yet in a publishable form, but it will give you some idea of the concepts that I am working with.



Really two separate languages as opposed to one.

North and South Kashubian are separate languages. Speakers in the north can’t understand those in the south.



Really three separate languages as opposed to one.

Lusernese Cimbrian, Sette Comuni Cimbrian, Tredici Communi Cimbrian (Tauch). Based on structural and intelligibility differences, the three dialects could be considered separate languages.


West Frisian

Really three separate languages as opposed to one.

Schiermonnikoogs (Skiermuontseagersk) is an archaic West Frisian dialect, poorly understood by the rest of West Frisian, that is spoken on the island of Schiermonnikoog. It is actually spoken more in the north of Groningen than in Friesland.

It is in serious decline since WW2 due mostly to immigration from the mainland. The newcomers arrive speaking a West Frisian dialect from Groningen, Vastewal. There are only about 100 speakers left. However, many others speak a “weak” Schiermonnikoogs. Courses in Schiermonnikoogs have been popular since the 1960’s, and there have been a number of publications in the language.

Hindeloopers is an archaic West Frisian dialect, really a separate language, that is spoken on the SW coast of Friesland in the town of Hindeloopen. It has very conservative phonetics and vocabulary, much of it from Old Frisian. Hindeloopers is slowly becoming more like Standard Frisian due to increased exposure of its speakers to Standard Frisian and immigrants moving to the area. It is hard for other Frisian speakers to understand.


North Frisian

Really five separate languages as opposed to one.

North Frisian is four different languages as far as % cognates is concerned. Mainland (including Halligen Frisian), Öömrang-Fering, Sölring and Halunder/Heligolandic. Also, Hallig is not very intelligible with other mainland varieties like Mooring.


Manx Gaelic

Really a living language as opposed to an extinct one.

There are now 2,000 people who claim to speak Manx. Some are raising their children in Manx.



Really probably five or six separate languages instead of one.

Vannetais is a separate language. It is not intelligible with Leonard, another main dialect. Spoken in Brittany – the entire area of the department of Morbihan (with the exception of Belle Isle and regions around the Faouët and Gourin): Valves, Pontivy, Lorient, Plouay, Guémené-sur-Scorff, Baud, Auray, Quiberon, Sarzeau and the commune of Finistère Arzano.

Further, West Vannetais cannot understand East Vannetais.

Leonard is a separate language, not intelligible with Vannetais. Spoken in Leon (Leon or Bro Leon), the northern third of the department of Finistère (Brest, Morlaix, Plouguerneau, Landerneau, Saint-Pol-de-Léon, Landivisiau, Ouessant).

Leonard is about as far from Vannetais as it is from Cornouaillais. Intelligibility between Vannetais and Cornouaillais is not known.

Cornouaillais may be a separate language due to its distance from Leonard.

Groisillon, spoken in the Groix, is reportedly hard to understand for speakers of other dialects. It may be extinct, but more likely there are a few speakers left. Breton reportedly has 77 different dialects.

The new Neo-Breton taught in the schools often can’t be understood by traditional speakers because it is full of borrowings from Cornish and Welsh.



There are two languages – Eastern Asturian and Central/Western Asturian instead of one.



There are two languages – Eastern Leonese/Extremaduran and Central/West Leonese instead of one. Extremaduran is intelligible with Eastern Asturian.



Navarese is not really spoken anymore or it is just a Spanish dialect. Benasquesque/Ribacorgano is a separate language in between Aragonese and Catalan. Far northern and far southern Aragonese cannot understand each other.



Apparently more than one language. Aranese is apparently a separate language.



Apparently more than one language.



Apparently more than one language.



Apparently more than one language.



Apparently more than one language.



Walloon is four separate languages instead of one.

East Walloon – Barvaux, Huy, Liège, Hesbaye Liégois, East Liégeois, Verviers, Malmédy. South Walloon – Marche-en-Fanenne, Bastogne, Neufchâteau, Saint-Hubert, Bouillon. Central Walloon – Basse-Sambre, Nivelles, Rochefort, Dinant, Namur, Charleroi, Beaumont, Chimay, Philippeville, La Louvière. West Walloon – East Brabançon, Jodoigne, Wavre, Hesbaye Namur, Gembloux, Sombreffe, Eghezée.



This is more than one language. It may well be up to an incredible 24 different languages or even more.

Dauphinois, Jurassien, Lyonnais, Savoyard, Vaudois, Valdotan and Piedmont and are the major dialects, and all are probably separate languages.

Franche-Comte, spoken in Neuchâtel, Vaud North, Pontassilien, Ain, Valserine is a separate language.

Faetar is a separate language from Arpitan. It split off in 1400 and has undergone heavy influence from Standard Italian and Apulian. It has 1,400 speakers in two towns, Celle and Faeto in Apulia in southern Italy. Language use is still vigorous even though most people in the towns are unemployed or retired. A few work in the fields.

Bressan has some internal diversity. The youngest speakers are about 60 years old now, but there are still dialect associations that promote it strongly. Bressan was the main mode of communication here until the 1970’s. Bressan itself is probably a separate language.

Forézien is now almost extinct. Forezien is apparently a separate language.

Geneva, Fribourgeois, Neuchatel, Valaisan and Vaudois are the dialects of Switzerland, and all of those are probably separate languages too.

Valais has some of the strongest dialectal differentiation in the entire Arpitan region. Valais is divided into two large languagesWest Valais spoken around Lake Geneva and East Valais spoken around Sion. Intelligibility is poor between the two poles.

In Valloire, Valmeinier and Valle Arvan at the far southern end of Savoyard, between St. Jean de Maurienne and Modane, a Savoyard dialect – Southern Savoyard – is spoken that is not intelligible with the rest of Savoyard. It is also different in Valloire, Valmeinier and Valle Arvan, but intelligibility among those three varieties is not known. Probably heavy influence of Occitan in this region. Possibly three separate languages here.

In Valloire, all persons over 60 use Arpitan as a daily language. St. Michel-Modana Savoyard is a separate language.

Valloire is a separate language. It is not intelligible with the dialect spoken in Albanne near St. Jean de Maurienne. Valmeinier, Valle Arvan and St. Michael de Maurienne also appear to be separate languages. The speech of Albertville and Chambery could be called South Savoyard. Dauphinois is still widely spoken in the villages around Villard de Lans south of Grenoble.

In the Savoyard area from Mt. Blanc to Geneva to Montreaux to Evian to Abondance, there is good intelligibility among dialects. This could be called North Savoyard. As one moves to the south, it gets harder to understand. North Savoyard and South Savoyard seem to be two different languages. In the Val d’Illiez area between Montreaux and Martigny, some Arpitan dialects are spoken that are very different from everything else.



There are actually five or more separate languages instead of one. Each dialect is a separate language.

Upper Engadine: Puter, Lower Engadine: Vallader, Upper Rhine: Surselva, Lower Rhine: Sutselva, in between: Surmeiran. Romansh is actually 5 different languages, at least. Intelligibility is probably on the order of 80% or so, though testing might be nice.

Val Bregaglia/Valtellina Romansch (Bergajot) is an old Romansch dialect formerly widely spoken in the Val Bregaglia and Valtellina region of Italy. It is now only spoken by the elderly and a few younger people. It is mostly a mixture of Puter Romansch and Ladin with an overlay of Western Alpine Lombard Italian. It was the lingua franca in the region 100 years ago, but has since been replaced by Western Alpine Lombard Italian. Not intelligible with the rest of Romansch or with Italian. Some intelligibility of Ladin, some of Romansch, less of Ticinese Italian.

Bergajot is spoken in the Bregaglia Valley near Chiavenna and upwards towards Switzerland. It is more Italian than Puter Romansch, but Puter Romansch and Bergajot speakers can understand each other. This was probably the natural extension of Romansch to the south, but the language was never written down, and Italian was adopted as the written language, so what developed was a cross between Romansch and Italian.

Unknown whether Bergajot is a separate language or part of Puter Romansch.



Ladin is a number of separate languages instead of one. Possibly 12 or more different languages.

Western Ladin includes Fassan, Gardenese, Novi, Nones and Solandro.

Fascian Ladin or Fassan Ladin: Spoken in Val di Fassa and variants in Moena and Canazei in the Fassatal Valley of the Dolomites. There are 8,620 residents, of whom 60-75% speak Lain as a mother tongue. There are two main varieties, Canazei Fascian in the upper valley and Moena in the lower valley. Heavy Italian influence. Fassan is Dolomitic Ladin. Spoken in Trentino Province.

Brach Fascian: Spoken in the center of the valley in Soraga, Pozza di Fassa and Vigo di Fassa. Intelligibility with Moena or Canazei is unknown, but may be nearly intelligible. Possibly not intelligible with Fiemmese Ladin.

Moena Fascian: Spoken in the lower part of the Val di Fassa. Canazei Fascian has problems understanding Moena Fascian. Spoken in Moena, Mazzin, Vigo de Fassa, Pozza and Soraga. Intelligibility with Fiemmese or Brach is unknown but may be nearly intelligible.

Gherdëina Ladin: spoken in Val Gardena or Gröden Valley, South Tyrol, by 8,148 inhabitants, 80-90% of the population. This dialect is close to German. Spoken in Bolzano, extremely protected. Gherdëina is described as “completely different” from Fascian, Anpezan and Cadore. Val Badia can understand Gherdëina but Fassa cannot. Part of South Tyrolean Ladin. Intelligibility between Gherdëina and Novi Ladin is unknown but probably good.

Nones/Solandro Ladin: spoken in Val di Non (as Nones) and with variations in different parts of the valley and the adjacent lower Val di Sole (as Solandro) in Trento Province just north of Trento and just west of Bolzano.

Nones has a lot of German words in it. Two different forms – Nones and Solandro or Solander. Solandro is spoken in Val di Sole, Val di Peio and Val di Rabbi (as Rabies). The last linguistic census of 2001 found that more than 7,000 residents in Val di Non and Val di Sole spoke Ladin. It is uncertain whether Nones/Solandro is a language of its own. Some say it is part of the Trentino language. Nones/Solandro is basically a Ladin dialect transitional to Trentino East Lombard. Often referred to as Anaunico Ladin. Val Badia and Fassa cannot understand Nones.

Intelligibility between Nones and Solandro is uncertain, but they are considered to be part of one language. There are two main dialects of Solandro, one in the lower valley and one in the upper valley. The lower valley has heavy Nones influence, and the upper valley is more conservative and has Celtic influences.

Lower Valley Solandro in the lower valley is spoken by 4,000 people in the towns of Caldes, Terzolas and Male and has heavy Nones influence.

La Montàgna Solandro is very conservative and very different. It is spoken in Termenago and Castello in Pellizzano and in Ortisé and Menàs in Mezzana. It is very conservative and has almost nothing to do with the valley dialects such as Pellizzano and Ossana.

Pellizzano-Ossana Solandro is spoken in the towns of those names and the two are very similar. This dialect resembles Eastern Lombard. Many miners came from Lecce and Como in the 14th Century to work in mines here, and this accounts for the Lombard influences on the lect. It is spoken by 500 people in Pellizzano and 800 in Ossana. May be intelligible with Vermiglio Solandro.

Rabies Solandro spoken in the Val di Rabbi is one of the most conservative forms of Ladin in existence.

Nones has 30,000 speakers, but there is some debate over whether it it Ladin or not. Solandro is also under question about whether or not it is Ladin. It has 15,000 speakers.

Central Ladin: (transitional to Alpine Venetian).

Val Badia-Marebbe Ladin (Maréo/Badiot Enneberg/Abtei): Gadertal and Val Marebbe (formerly in Val Luson and lower Val Badia), South Tyrol, by 9,229 inhabitants, 95% as their mother tongue. Mareo/Enneberg/Marebbe are three names for the Mareo version which is spoken in the lower valley. Badiot is spoken in the upper valley.

The language varies from town to town. Less Germanized than Gherdëina, probably the closest to a pure Ladin. Spoken in Bolzano, extremely protected. Maréo/Badiot is said to be “completely different” from Fascian, Anpezan and Cadore. Part of South Tyrolean Ladin. Intelligible with Gherdëina. Not intelligible with Fodom.

Fodom, Alta Val Cordevole, Buchenstein or Livinallese Ladin: spoken in the municipalities of Livinallongo Col di Lana, Colle Saint Lucia and Arabba in the villages of Cherz, Alfauro and Varda in Belluno by about 80 to 90% of the population as their mother tongue. Fodom has two very different dialects, one in the main valley, Livinallongo Col di Lana Ladin, resembling Val Badia and the other, Colle Saint Lucia Ladin, looking more Italian. Heavy Venetian and Italian influence. Considered part of Dolomitic Ladin. Not intelligible with Val Badia. Similar to Agordo Ladin Venetian.

Intelligibility with Anpezan is not known. Intelligibility with Rocchesano Ladin is unknown but may be good.

Eastern Ladin (transitional to Alpine Venetian-Friulian)
Near Belluno in Belluno Province.

In practice, Eastern Ladin except Anpezan is regarded as a separate language from Dolomitic Ladin.

Eastern Ladin – differences.

Anpezan, Ampezzo or Ampezzano Ladin: Cortina d’Ampezzo, Belluno. Similar to Cadore Ladin. Spoken in the Ampezzo Valley of the Dolomites. Heavy Venetian influence, but has many archaic qualities since it was under Austrian rule for 400 years – longer than the surrounding areas. Halfway between Ladin and Venetian. Anpezan is said to be “completely different” from Fascian, Maréo/Badiot, Gherdëina and Cadore.

Considered part of Dolomitic Ladin. Intelligibility with Fodom is not known, but Anpezan is not intelligible with Val Badia. Anpezan can understand Central Cadore, especially Oltrechiusano Ladin. Oltrechiusano and Anpezan form a sort of a grouping.

Central Cadore Ladin (Cadorino): Spoken in Valle di Cadore, Pieve di Cadore, Perarolo di Cadore, Calalzo di Cadore and Domegge di Cadore, except Comelico and Sappada, with Venetian influences. It is spoken in the Cadore all the way down to Perarolo di Cadore. Below Perarolo, it turns into Venetian. It is not uniform and differs greatly across the area. Pozzale Ladin is very archaic, with Oltrechiusano traits. Calalzo Ladin and Domegge Ladin are also archaic.

Pieve di Cadore Ladin, Tai di Cadore Ladin, Sottocastello Ladin, Valle di Cadore Ladin, Calalzo di Cadore Ladin, Domegge di Cadore Ladin, Ospitale di Cadore Ladin and Perarolo di Cadore Ladin have few speakers left. In these places, a variety of Cadore Venetian is now spoken. Sometimes included in Ladin and sometimes not.

Eastern Cadore Ladin (Cadorino): Spoken in Lozzo di Cadore, Vigo di Cadore, Lorenzago di Cadore and Auronzo di Cadore. More conservative than Central Cadore. The Laggio Ladin of Vigo and Auronzo is very archaic, similar to Comelico. This is apparently a separate language from Central Cadore.

Aurunzo di Cadore speaks Aurunzo Ladin, an Eastern Cadore dialect. Also spoken in Rizzio. The dialect of Aurunzo is very archaic, similar to Comelico. Aurunzo is very similar to Oltrepiavano, but it is very different from Comelicese. Oltrepiavano/Aurunzo di Cadore may be a single language.

Comelico, Comelicese or Comeliano Ladin: widespread in Comelico, Belluno. It is the most conservative of the Eastern Cadore dialects, even more conservative than Anpezan. Similar to Cadore but could also be confused with Friulian. The Comelico dialect could be divided into two sections: 1) Eastern Comelico: towns of Costalissoio, Campolongo, San Pietro di Cadore, Mare, Presenzio and Cosalta di Cadore; 2) Western Comelico: towns of Candide, Casamazzagno, Dosoledo, San Nicolò, Cosat, Parola, Danta, Santo Stefano, Campitello and Casta.



Friulian may be up to five separate languages instead of one.

The tiny towns of Erto e Casso (dialects Ertano and Cassanese), Claut and Cimolais in Friuli Venezeia Giulia speak a Rhaeto-Romansch dialect that is transitional between Friulian and Ladin. Later it came under Venetian influence. Ladin was formerly spoken in a nearby area, which explains the Ladin influence.

The people say they speak Friulian, but the towns voted not to be included in the Friulian speaking region. The variety is not intelligible with the rest of Friulian. It is probably not intelligible with Ladin either. The name is Vajontino. The nearby village of Casso speaks some sort of Venetian, possibly Ladino Venetian. It is not really known what this lect is, whether it it is Friulian or Ladin at its base. It is probably a Friulian lect that came under serious Cadore Ladin influence.

In the town of Forni di Sotto on the border between the Comelico Ladin and the Friulian region, a dialect called Fornese is spoken that is often considered to be a part of Ladin. However, it is a cross between Carnico or Carnian Friulian and Cadore Ladin, especially Comelicano. It is said to be so different from the rest of Carnico that it is not even a part of that language. At the same time, it does not seem to be Ladin either.

Probably similar to Vajontino, but intelligibility between this lect and Vajontino is not known. Probably not intelligible with Cadore Ladin. This is basically a Friulian dialect that has undergone profound Cadore Ladin influence.

The Central Friulian of Gemona di Friuli in the north of the province has difficult intelligibility with Northern Friulian dialects spoken in Moggia Ugidense only 10-15 miles away.

In addition, Low Friulian has a hard time understanding Carnian Friulian in the far north.



Karaim is two separate languages instead of one, Halich Karaim and Trakai Karaim.


Crimean Tatar

Crimean Tatar is two separate languages instead of one, Crimean Tatar and Turkish Crimean Tatar.



Maritime Gaguaz and Balkan Gaguaz are two separate languages instead of one – see Ethnologue.



Basque is actually four separate languages instead of one- Standard Basque, Souletin, Vizcayan, and Gipuzcoan.

There is a unified Basque that everyone speaks so that they can understand each other.

However, there are cases where Guipuzcoan cannot understand Viscayan.

Souletin and Biscayan (France) do not understand each other.

Zuberoan or Souletin is spoken in France. It is not intelligible with the other Basque dialects. Souletin has influence from Béarnese, a dialect of Gascon (Occitan).



Yiddish is two separate languages instead of one, Western Yiddish and Eastern Yiddish.



I am not sure Ladino is a separate language as it appears to be intelligible with Spanish.


Channel Islands French

This is actually four languages instead of one, Jerriais, Serquiais, North Guernesiais and South Guernesiais.

Jèrriais or Jersey French is a French language spoken on Jersey Island. Jèrriais has some intelligibility of Guernésiais. There are 2,874 speakers left. 15% of the population understands the language. The language is being revived. It is recognized as a regional language by the British government. Monolingual children were showing up at school as late as 30 years ago. There is a heavy English and some Breton influence.

Serquiais is a separate language spoken on Sark, descended from the Jèrriais of the colonists of the 1500’s. The remaining speakers are mostly elderly. It has suffered in recent years due to the influx of tax exiles. It is not inherently intelligible to Jèrriais or Guernésiais, nor with the Norman spoken on coast. There are only 20 speakers left. Serquiais is the most different of all compared to Standard French.

Guernésiais is spoken in Guernsey. It is recognized by the British government as a regional language. Guernésiais and Jèrriais have some intelligibility. There are 1,327 speakers. Speakers are mostly over age 64. 14% of the population have some understanding of the language. No intelligibility of Serquiais.

There are two Guernésiais languages, North Guernésiais, spoken in the lower parishes, and South Guernésiais, spoken in the upper parishes. There is poor intelligibility between them. Only one variety is being revived. Most Guernsey residents use some Guernésiais words in everyday speech without even knowing it. Speakers were evacuated to the mainland during WW2, and they quit speaking the language.


Arbëreshë Albanian

Arbëreshë Albanian is actually five separate languages instead of one, Sicilian Albanian, Calabrian Albanian, Central Mountain Albanian, Campo Marino Albanian and Molise Albanian.

Arbëreshë Albanian spoken in Italy is actually five separate languages, Sicilian Albanian, Calabrian Albanian, Central Mountain Albanian, Campo Marino Albanian and Molise Albanian. From a migration in the 1400’s-1500’s. Not intelligible with Standard Albanian. 80,000 speakers. Taught in some schools.


Arvanitika Albanian

Arvanitika Albanian is actually three separate languages instead of one.

Arvanitika Albanian is spoken in Greece. Thracean Arvanitika, Northwestern Arvanitika, South Central Arvanitika, dialects of Arvanitika, are actually separate languages. 50,000 speakers.



Greek is made up of at least seven different languages instead of one – Standard Greek, Cappodachian Greek, Cypriot Greek, Cretan Greek, Pontic Greek, Olympos Greek and Mariupolitan Greek.

Cappadocian Greek is not extinct at all as was previously thought. Thought extinct in the 1960’s, it was rediscovered in 2005.

Cypriot Greek and Cretan have marginal intelligibility with Standard Greek. Cretan has ~80% intelligibility and Cypriot ~60% with Standard Greek. Mariupolitan Greek is probably a dialect of Pontic Greek. See The Story of Pu: The Grammaticalization in Space and Time of a Modern Greek Complementizer by Nick Nicholas.

The dialect of Olympos, a village on the Greek island of Karpathos, is not even intelligible to other residents of the island.

Mariupolitan Greek is spoken in Mariupol in the Ukraine. This is a group of Greeks who moved into the area 200 years ago. Their Greek lect is still spoken to this day. It has a great deal of Turkic in it from Crimean Tatar so it is hard for Greeks to understand.



Turkmen and Trukhmen are two separate languages.


Filed under Altaic, Aragonese, Asturian, Balkan Gagauz Turkish, Balto-Slavic-Germanic, Basque, Celtic, Comparitive, Europe, French, Frisian, Friulian, Gaelic, Greek, Hellenic, Indo-European, Indo-Hittite, Indo-Irano-Armeno-Hellenic, Isolates, Italic, Italo-Celtic, Italo-Celtic-Tocharian, Ladin, Language Classification, Language Families, Leonese, Linguistics, Oghuz, Regional, Romansch, Tatar, Turkic, Turkmen

The Scottish Don’t Speak English Anyway

The Scottish Independence Vote is coming soon. They may as well form a separate country as they already speak a foreign language.

Ronnie writes:

I could believe that Neanderthal came from Glasgow.

Sorry, should have explained the Neanderthal from Glasgow connection. Primarily the language still spoken, in modern times. Also some behavioural traits, such as the instinctive continued use of crude sharp weapons under circumstances where territory is threatened by someone not of the tribe inadvertently wandering into the wrong area, or when protecting food.

All I know is Glaswegian is a foreign language and once you get up in the islands, I doubt if even the Lowland Scots can understand their compatriots anymore.

Heading into a coffee shop, I heard these two guys talking a language that sounded really familiar to me, but I could not place it. The rhythm almost seemed like English, but I couldn’t understand a single word they said. In line at Starbucks, I innocently asked them what language they were speaking, and they looked offended and answered English. I was going to ask them if they were speaking Scots, but they acted like they didn’t want to talk about it anymore. I am now convinced that they were speaking Scots.


Filed under Balto-Slavic-Germanic, Britain, Europe, Germanic, Indo-European, Indo-Hittite, Language Families, Linguistics, Nationalism, Political Science, Politics, Regional, Scotland, Scots

Smells Like Fish?

Ronnie wrote:

I have had the misfortune to have experienced a few Caucasian women with dubious personal hygiene, and whilst I do not want to dwell upon the memory, it was expected unpleasant body odour.

The only bad smell a vagina can have is sweat. That sweat smell can be bad though. It’s like licking a stinky armpit.

It is quite normal for a vagina to have sort of a wild, strong, musky, animal type smell. It ought to smell like that.

But if you wash it all the time, a vagina often won’t smell like anything. I have been with some women lately whose vaginas didn’t smell like anything whatsoever. They all washed their vaginas regularly in the shower with soap and water.

All that macho bullshit about fishy smell is nonsense. If a vagina smells fishy, she has an infection of some sort or another, period. Vaginal infections often have a fishy smell about them. Guys who go on about “smells like fish” or “Pussy stinks!” are really insulting the whole female gender. We ought to knock it off. Anyway, what’s the alternative? What else are you going to have sex with? I suppose you could turn always turn gay and never be bothered with that awful smelling vagina again, but now you are into anuses, and those smells way worse than vaginas on a bad day. Straight men ought to get over their complexes about the smell of vaginas. It is sexist and insulting to women on little rational basis.

I have noticed that women who were emotionally upset with a lot of anxiety, depression or even personality disorders or psychotic-like disorders often tended to have a strong smell about their vaginas. I haven’t the faintest idea why, but I kept getting the feeling that keeping your vagina smelling nice had something to do with emotional stability.


Filed under Biology, Heterosexuality, Sex, Women

National Cliteracy Campaign

Ad campaign for cliteracy.

Ad campaign for cliteracy.

Please support everyone. It’s a great cause. Everyone should learn how to read a love map. Let’s make this a national campaign.

Here is a sample of some of the cliteracy materials we are using in our cliteracy classes.

Some fun facts about the clit.

  • The clitoris contains at least 8,000 sensory nerve endings. To put that into perspective, the penis has about 4,000.
  • Only one quarter of the clitoris is visible. The rest of it is inside the body.
  • The clitoris and penis are the same materials put together in a different way. The clitoris has a glans, a foreskin (also known as the hood), erectile tissue and a teeny-tiny shaft. It even swells when it’s aroused!
  • By the time a woman is 32 years old, the clitoris will be almost four times as big as it was at the onset of puberty.


Filed under Biology, Science, Sex, Women

Freedom and Democracy!

Instances of the United States overthrowing, or attempting to overthrow a foreign government since the Second World War. (* indicates successful ouster of a government)

  • China 1949 to early 1960s
  • Albania 1949-53
  • East Germany 1950s
  • Iran 1953 *
  • Guatemala 1954 *
  • Costa Rica mid-1950s
  • Syria 1956-7
  • Egypt 1957
  • Indonesia 1957-8
  • British Guiana 1953-64 *
  • Iraq 1963 *
  • North Vietnam 1945-73
  • Cambodia 1955-70 *
  • Laos 1958 *, 1959 *, 1960 *
  • Ecuador 1960-63 *
  • Congo 1960 *
  • France 1965
  • Brazil 1962-64 *
  • Dominican Republic 1963 *
  • Cuba 1959 to present
  • Bolivia 1964 *
  • Indonesia 1965 *
  • Ghana 1966 *
  • Chile 1964-73 *
  • Greece 1967 *
  • Costa Rica 1970-71
  • Bolivia 1971 *
  • Australia 1973-75 *
  • Angola 1975, 1980s
  • Zaire 1975
  • Portugal 1974-76 *
  • Jamaica 1976-80 *
  • Seychelles 1979-81
  • Chad 1981-82 *
  • Grenada 1983 *
  • South Yemen 1982-84
  • Suriname 1982-84
  • Fiji 1987 *
  • Libya 1980s
  • Nicaragua 1981-90 *
  • Panama 1989 *
  • Bulgaria 1990 *
  • Albania 1991 *
  • Iraq 1991
  • Afghanistan 1980s *
  • Somalia 1993
  • Yugoslavia 1999-2000 *
  • Ecuador 2000 *
  • Afghanistan 2001 *
  • Venezuela 2002 *
  • Iraq 2003 *
  • Haiti 2004 *
  • Somalia 2007 to present
  • Libya 2011*
  • Syria 2012


Filed under Cold War, Geopolitics, Government, History, Imperialism, Political Science, USA

What Language Is This?

3. Üzeyir Hacibeylinin ortaya çikisi.

4. Köroglu operasi.

5. Üzeyir Hacibeyli ve Güney.

6. Üzeyir Hacibeyli ve Dünyasi.

7. Sonuç.


Bireylerin ve uluslarin fitratinda bir tekamül duygusu mevcuttur. Kendi yapisi üzerinde gelismeyi ve manevi genislemeyi basaran uluslar, yalniz kendileri için degil, bütün insanlik için de akli, zihni, sanatsal büyüme olanaklarini saglamis olurlar. Ne var ki evrensellik hep yöresellikten baslar.

Ayni iman gibi. Topraktan baslayip Tanri’da bitenbir ahlak, idrak, düsünce yolu oldugu gibi insanlik dünyasindaki terakki de yöresellikten baslayip bütün evreni içeren bir gelisme süreci, tekamül yoludur. Yani milli kimligin gelismesi, degismesi, genislemesi o kimlige mensup olan bireylerin zihinsel imkanlarini, kavrayicilik güçlerini artirdigi için genel olarak insanligin mutluluguna katkida bulunmak da müyesser oluyor.

Milli kimlige mensubiyet duygusu Arsimet’in “Dayanak Noktasi”na benzer. Yani bir etnik yapiya dayanarak bütün insanligi etkileme. Arsimet “Bana bir dayanak noktasi gösterin yer küresini yerinden oynatiyim” derdi. Içinde dogdugumuz ve mensubu oldugumuz kimlige dayanildigi ölçüde dünya ve insanlik medeniyetine, zekasina, marifetine, ilmine, sanatina katkida bulunmak mümkün.

Milleti t’e girerken, Arap-milletlerinin tersine hiçbir milli projesi olmadan bir kabullenme egilimi ve süreci içerisine girmistir. Hatta ne oldugunu bilmeden onu kabul etmistir. Kurandan sadece yanlis sesletimle (talaffuz) “Bismillah ar rahman arrehim” cümlesini ezber bilirlerdi. Bugün de öyledir.

921 yilinda Karahanli sultani Satuk Bugra devletin çikari(!) icabi Hanefi mezhebini kabul eder, adini da degstirip Abdulrahman koyar. Dilde ilk yabancilasma bu sekilde baslar. Yani lügün i kabüllenmesi ile es zamanda baslayan yabancilasma süreci! “Zaman dilden ibaretdir”, “dil ulusun evidir” der. Ulusu zamani (tarihi) ve evini adi altinda yabanciya birakir.

Lakin lügü Babek Hurremdin timsalinde direnis gösterir. Fakat Babek maglup edildikten sonra o döneme ait bütün kitaplar ve bilgiler araplar tarafindan yok edilir. Süphesiz ki 23 yil hilafetle savasan düzenli bir ordunun kendine özgü disiplini, bu disiplini barind kitaplari mevcut imis.

Dünyanin en büyük devleti ile savasan ve az kala onu deviren ve bir ihanet sonucu yenilen Hurremilik tabii ki yalniz savassal planda degil, medeniyet planinda da büyük bir güc imis. Bir kaç kale kalmis o döneme ait. Peki bu kalelerin mimarlari bu bilimsel bilgileri nasil elde etmisler, ne oldu o bilgilere? Sonrasi siyasi tarihi lügün adi altinda kendisini yok etme kararliligidir sanki!

Bu sebepten siyasi tarihine bakildiginda milli enerjisi Arap-dillerinin, kimliklerinin ve medeniyetlerinin yapilanmasina, gelismesine adanmis gibi görülmektedir. Sinirli ve devrilgen iktidar gücünü elinde bulunduran siyasi tarihi, sinirsiz ve devrilmez medeniyet ve dil iktidarini Araplara ve lara birakmistir. Söyle bir soru ortaya çikiyor: ‘in mahiyetinde mi düsmanligi var, yoksa suç lügün ‘i algilayis seklinde olmustur? Kur’an’da ve hadislerde
millet olgusunun kabul edildigi bellidir.

Demek ki, lügün ‘i yanlis algilamasi söz konusudur. Siyasi tarihi dili ve medeniyetini devre disi biraktigi için, lük Arap-milletleri dillerinin temellenmesi, gelismesi için bir kaynak haline gelmistir.

Arap milliyetçiligi merkezli v? Milliyetçiligi merkezli Sialik kimligini hep sömürmüsler. Tarihinde dili bürokrasi ve ilim dili olarak hiç kendi yapisi üzerinde gelismedi. Bunu milletinin talihsizligi, masum ulusunun sömürülmesi gibi de algilamak mümkün! Bir padisahinin Nizami Gencevi’nin çe yazmasini yasaklamasi bilinmektedir:

dili yakismaz sah neslimize

dili eksiklik getirir bize![1]

Siyasi iktidarlarinin bu sekilde davranmasinin psikolojik bir nedeni olsun gerek. Arap milliyetçilgi merkezli v? Milliyetçiligi merkezli Sialik tarafindan onlarca düsmanligni ksrükleyen hadisler uyduruldu. Bu yalan hadislerin gerçekmis gibi algilanmasi için yüz yillar boyunca teorik planda propagandalar yapildi, telkinler edildi.

Arap milliyetçiligi merkezli ve milliyetçeligi merkezli Sialik düsmanligini tarih boyunca canli ve gündemde tutmak için kitaplar yazdilar. Öyle bir süreç yasandi ki, siyasi iktidarlari da bu yalanlara inanacak düzeye geldiler. Kalsik tarihinin zirvesi olan Osmanlilar kendi soylarina “Etrak-i bi idrak” diyecek kadar kendilerini asagilar bir zihniyet içine girdiler.

Tarihi garipliklerle iç içedir. Bir taraftan öncesi Hakan ve Halk bütünlesmesi sonrasi dönemlerde görünmemektedir, diger taraftan da ‘in disinda kalan halklari yalnizca gelismemekle kalmamis, hem de tarihte büyük devlet ve imparatorluklar kuramamis, dillerini ve bütün kimlik unsurlarini kaybedip, baska milletlerin içinde tamamen yok olmuslar. öncesinde hakanlarin “Ey budunu…”

hitabetinin yerini sonrasinda “Ey ümmeti…” hitabeti almistir. Milletinin gelecegini, varligini ve kimligini göz ardi eden bu süreç siyasi, askeri[2], kültürel ve devletçilik anlaminda Büyük Ata’e kadar, özellikle musiki medeniyeti anlaminda Üzeyir Hacibeyli’ye kadar sürüp gitmistir.

Üzeyir Hacibeyli ile medeniyet tarihinde günes gibi dogan ve yeni bir olusum saglayan süreç gelecegine hedef göstermis ve de musiki tarihini bir düzen ve disipline tabi etmistir. Aydinlarini mecbur etmistir gibi büyük musiki alimleri ve filozoflari Araplarin ve larin tekelinden çikarip kendi tarih ve medeniyet suurunun alt yapisi gibi algilasinlar.

Bu bakimdan uluslasmasi sürecinde uygarlik bilinci açisindan özgüveni saglayan kisi Üzeyir Hacibeyli olmustur. Bu önemli mesele üzerine arastirmalarimizi ve yorumlarimizi sürdürürüz. Bu makale sanat ve düsünce adamlarindan Üzeyir Hacibeyli’nin yaraticiligina ve çalisma alanlarina farkli bir açidan bakmaga özenmektedir.

19. asrin sonu ve 20. asrin baslarinda

1795’te Han Kaçar Sava’ya yakin eski bir köyü olan ‘i o dönemdeki stratejik ve güvenlik konumundan dolayi baskent ilan ederek, Kaçar- devletinin kurulma sürecini sona erdirmis olur. Aga Mehemmet Han Kaçar döneminde bir kural “Yasay-e Kaçariye” diye tasvip edilmisti.

Bu yasaya göre veliaht veya ülkeyi yönetecek sonraki padisahin sadece baba tarafindan Kaçar soyundan olmasi yeterli degildi, ana tarafindan da Kaçar- soyundan olmasi gerekirdi. Kaçariye’nin kuruldugu dönemde küçük bir çocuk olan [3]‘ya Han çok güvenir ve onun büyük isler yapacagina inanirdi. Bu yüzden bir çok seferlerinde o cümleden Susa`ya hücüm zamani onu kendi yaninda bulundurmakta idi. Sonraki tarihi olaylar Han Kaçar’in hakli oldugunu ispatlayacakti.

Han Kaçar’in güçlü siyasi, harbi iradesi hesabina tesis edilen Memalike Maheyi Kaçar (Kaçarlarin korudugu memleketler) devleti sonraki dönemlerde-Kaçariye arasinda uzun süren savaslar sonucunda arazi kaybina ugrar. 1813 “Gülistan” ve 1828 “mençay” anlasmalari ile Kuzey Kaçariye’den koparilip, idaresine geçer.

‘in bütünlesmesi ugruna bütün halkini seferber etse de muvaffak olamaz. Bu amaç adina Ordusunu kurar, halkinin aydinlanmasi için gereken çabalari gösterir, ‘de Bati tipli okullar açar. ‘da onun reformlarina karsi çikan din adamlarina karsi din adamlarinin destegini arkasina alarak[4] mehverli bir Milli anlayisinin olusmasina özen gösterir.

Lakin yine de muvaffak olamaz, çünkü Safevilerden itibaren baslamis olan dinde lasmanin kökü çok derinlere kadar uzanmakta idi. bu amac ugruna, yani i inanc alaninda lastirma ugruna yalniz de on iki bin sünninin basini kesmisti.

Hatta Büyük Nadir de Safevi cehaletini tarihinden silmek isterken Kizilbaslar tarafindan öldürülür. Ancak ‘nin da reformlari yarim kalir, çünkü a zamanindan ve halkinin zihinsel ve düsünce düzeyinden çok ilerideydi. Böylece ne birlesir, ne de ‘a özgü sekilde aydinlanma süreci bir yarar saglamis olur. ‘nin cilik mefkuresini yaklasik bir asirdan sonra Emin Resulzade bayraklastiracakti.

Güney ve Kuzey ‘da farkli ortam ve tarihi süreç olusmaya baslar. Parçalandiktan sonra hem Güney’de ve hem de Kuzey’de önemli tarihi hadiseler meydana çikar. Farkli degisim ve olusum süreci baslar. Ancak Güney ‘daki olusumlar arkadan zorlama veya klasik milliyetçiliginin determinist baskilari nedeniyle milli hedeflerine göre bir çizgi dogrultusunda ortaya çikar.

Örnegin Merkezli Mesruta Hareketi aslinda klasik milliyetçiliginin modern milliyetçiligine uyum saglamasindan baska bir ise yaramadi. Yani ilimli ve lere karsi bir asimilasyon siyaseti uygulamayan Kaçar devleti nihayet Mesruta tarafindan devrildi ve sülalesi iktidari gasbetti. Kaçariyeyi deviren zihniyeti mesruta yetistirdi.

Riza Han mesrutanin yavas yavas yetistirdigi bir devlet adami idi. Onun sahliga varisinda Ingilizlerin rolü olsa da, yalniz iç kosullar ve olusmus siyasi ortam böyle bir diktatörün iktidara tirmanisini icap etmekte idi. 19. asrin sonlarindan baslayip 20. asrin ikinci on yilligina kadar yatirilan siyasi ve ideoloji yatirimlar Riza Han ‘yi ortaya çikardi.

Mesruta Hareketinin ‘a bir yarari olamazdi ve olmadi da, çünkü mesruta milli mefkureden, milli musikiden, milli amaçtan ve milli ruhtan yoksun idi. Belki tek tük ve sevdalilari da var idi, lakin bunlarin sesi duyulmamakta idi. Merkezli Mesruta Hareketi fikren, milli kimlik, milli hedef, milli suur ve milli dil açisindan maglup idi. 1909’da kurulan Demokrat Partisi’nin slogani Sehname`den bir alinti olarak söyle

“olmaz olsa, olmaz olum ben

Bu ulu ülkede kalmasin bir ten”[5]

Resulzade’nin bu partide aktif olmasinin nedeni belli idi. Resulzade bütün Kaçariye’de bir Milli Devleti kurmak istiyordu. Kuzey ‘da gerçeklestirdigini önce Kaçariye’de uygulamak istemisti. Lakin bu amaç için ne institutlasmis milli edebiyat, ne milli dilin oturulmasi ve sekillenmis olmasi, ne de gereken ulusal bilinç ve sekülarizm süreci mevcut idi. Bu realiteler ister istemez Resulzade’yi de kendi milli tarihi misyonunu gerçeklestirmek için Kuzey ‘a sevk edecekti.

Mesruta Hareketi’nin milli hedeflerine göre ayarlanmasi için Üzeyir Hacibeyli’nin musikide açtigi yolun ‘den geçmesi, Güney insanlarinin duygularini, düsüncelerini, sosyal ve bireysel zevk anlayislarini, davranislarini etkilemesi gerekirdi.

Bunun için ise zaman lazim idi. Zaman faktörü çok önemlidir. Zaman geçtikçe bir çok degerler kendiliginden çöker ve yeni degerler üretilir. 9. asirdan baslayip ve Suubiye adi ile gelisip, Ihvan-üs Safa ve Sia semsiyesi altinda yogun edebiyat olusturan milliyetçiligi paradigmasi 19. Asirdan itibaren kendisine irkçiligina dayali baska rakip bir paradigma olusturmustu.

Rakip paradigmalar bir birini mahvetmezler, yer degistirirler. Bir birinin yasamalarina ve uzun ömürlü olmalarina yardimci olurlar, yalniz egemenlik ugruna da yarisirlar. Sülalesinin devrilip ve siyasi Sia’nin iktidara tasinmasi sövinizminin asimilasyon siyasetini hiç degistirmedi.

Humeynizmin gelisi ile egemenligi yipranmadi, sadece paradigmalar yer degistirdiler. Ari irkçiligi ve eski tarihine özenim mesruta edebiyatinda daha da abartili sekilde ortaya çikmisti. Bu iki rakip milliyetçiligi paradigmalari kendilerine özgü edebiyati, felsefesi, musikisi, ibadet tarzlari ve din anlayislari ile mevcutlardi.

Bunlarin kendi içinden çökmeleri, bu, ve karsiti bakis açilarinin dagilmasi için Üzeyir Hacibeyli devriminin Güney ‘i sarmasi ve suurlarda, duygularda yerlesmesi gerekecekti. Genç, enerjik, taze nefes ve tarihi duygularini, soydan gelme anilarini kendi bünyesinde barind, sistematize eden yeni bir paradigmanin, eskimis ve dejenere olmus paradigmalarini yipratmasi ve ‘dan dasi gerecekti. Iste bunun için zaman faktörü çok önemli idi. Bugün bu paradigmalar Üzeyir Hacibeyli musiki anlayisinin karsisinda direnecek güce sahip degiller.

Her musikinin açtigi bir yol var, derin psikolojik ve ruhsal etkisi olan bir yol. Musiki görünmez bir silahtir, bireyin ve milletin ruhunu öyle bir zamanda ve mekanda yakalar ki, onun etkisinden bütün bir tarih degismis olur. Iste 1945. yil Piseveri hareketinin ve sonraki hareketlerin Üzeyir Hacibeyli devrimi ile ilintili olmasi dolayisiyla milli içerikli olmalari makalenin akisi içerisinde ispatina çalisilacak bir konudur.

Kuzey baska bir yazgiyi yasamaktaydi. Felsefi gelenekler, düsünce gelenekleri, davranis gelenekleri altüst olup degistiginde bir çok hakikatler görünmeye baslar.

Büyük düsünceler ve degisimler uzun tarihi geleneklerin baskisindan kurtarildiginda ortaya çikar. Geleneklerin kirildigi zaman toplumlar yeni bir kimlikle kendilerini tanimlamak zorunda kalirlar. Yeni bir davranis ve bakis açisinin yaranmasina imkan yaranir. 1.000 yillik bir cehalet ortaminda yaygin olan gelenekler aydinlarini dilinde yazmaya zorluyordu. Bu gelenegin ömrüne son verilmis, bu gelenegin çöküs ve ölüm zamani gelmistir.

Sia müçtehitlerinin, din hadimlerinin aydinlar hakkinda çikardiklari ölüm fetvalari Kuzey ‘da geçerliligini kaybetmistir. lar bunu engellemisti. Kuzey kendisini milli açidan tanima ve tanimlama zorunda birakilmisti. Ortam degisikligi dünyaya farkli bakma olanagini saglamisti. Tarihinde ne zaman disina kayilmissa lük bilinci gelismege baslamistir. Bu nedenle de lük bilinci `da dogdu. Ataürk`ün dini tarafi zayif oldugu ,için lük suuru agirlik kazanmisti.

“Dünyada her bedbahtligin

Hem zarari, hem nef’i var”[6]

Kuzey aydinlari, kendi kimligi ile temasta bulunmasini engelleyen ve düsünce tarzini içeren din gibi faktörlerin ve hurafatin baskisindan toplumu kurtarmak için sekülar bir hareket baslatmislardi.

Yenilikler geleneklerin, hem de anti milli ve kötü siyasi geleneklerin yok edilmesi ile ortaya çikar. Dogrular, tarihin bakir anlarinin ürünüdür. Öyle anlar ki insan düsüncesi geleneklerin baskisindan kurtulmus ve özgürce düsünme imkanina sahip olmaktadir. Hakikatin suratina örtülmüs geleneklerin kara ve çirkin perdeleri yirtilmadan, insan suuru da bütün dogal imkanlarini mezara gömmüs olur.

Iste 1.000 yillik bir zaman süresi içerisinde bugün adlanan bu ortamda, kötü ve çirkin gelenekler nedeni ile milli entelekti, milli enerjisi, Arap-milliyetçiligine hizmet eden bir anlayisi içerisinde mahvedilmis, baskalarinin yükselisi için kaynak haline gelmis, mezara gömülmüs, bosuna heder edilmis, harcanmis bir tarihe dönüsmüstür. Resulzade milletinin milli sitem ve zulüm karsisinda direnmemesini, itiraz etmemesini bu sekilde anlatmaktadir: milleti milli zulmü kendi cinsinden gördügü için nefsi müdafaa refleksini yitirmistir.[7]

Kuzey bu kötü ortamdan ayrilmisti. Kuzey’in istilasina ugramasi bir yazgisizlik, ugursuzluk gibi görünse de baska bir sonuç ortaya çikti. Resulzade sunu bu sekilde anlatir:

Tanri isterse düsman hayirlar saglar![8]

Kuzey ortam degisikligine ugradiktan sonra 1.000 yillik cehalet ve karanlik bir muhitten ayrilma firsatini yakalamis, 1.000 yillik milliyetçiligi baskisindan kurtulmus, Necef’ten ve daha sonralar Kum’dan gelen larin fetvalarinin tesir dairesi disinda kalmis ve dolayisiyla Bati medeniyeti ile tanisma firsatini elde etmisti. Lar bu bölgeyi Kaçariyeden hem de kültürel anlamda tam ayirmak için lerini kendi dillerinde yazip okumaya zorlamistir.

Resulzade bu açidan ile `in milletlesmesini kiyas eder. ler gibi kendi dillerini sevmez dillerini köylü dili olarak tanimlar ve Isveç dilinde yazarlardi. Lakin kendi istilasina ugrattiktan sonra onlari da kendi dillerinde yazip okumaya zorlar. Bu davranisi ile Finlandiya`yi Isveç ve Kuzey `i da Kaçariye kültüründen koparmayi amaçlamakta idi.

Resulzade`ye göre hem `nin hem de Kuzey `in milli suura sahip olmalarinda `nin büyük rolü olmustur. 19. asirda Güney ‘da dinde Bati tipli reformlari baslatan Babi’lerin ve Bahai’lerin idam edilmeleri için larin fetva verdikleri, aydinlarin vahsice öldürüldükleri bir dönemde Kuzey ‘da ve digerleri sekülar sürecin temelini atmis, modern insan tipini simgeleyen zihniyet olusturuyorlardi.

19. asir medeniyetinin altin çagidir. Yalnizca büyük bir imparatorluk degil, hem de Bati medeniyetinin bir parçasi olmaya özen gösteren Avrasya gücü idi. Çernisefiski gibi büyük düsünürler vasitasi ile Avrupa’yi bile etkisi altina alan büyük bir devlet idi. Kaçariye ve gibi içe dönük degil, dis dünyaya açik bir devlet idi. Bu nedenle de çülük ekolleri ne Kaçariye’de, ne de dogdu. Cülük akimlari Ziya Gökalp’in de belirttigi üzere istilasinda bulunan halkalari arsinda boy gösterdi.

Kuzey ‘da Mirza Fetali Ahundov’dan baslayan intibah ve sekülarizm süreci çesi’nin nispeten kendi yapisi üzerinde gelismesine yol açti. Yayimladigi “Ekinci” gazetesi ilk kez olarak Kuzey ‘da degisik fikirlerin ve görüslerin ortaya çikmasina, farkli görüslerin bir biri ile tartismasina olanak sagladi.

“Ekinci”nin açtigi yolun uzantisi olarak sonralar “Molla Nasrettin”, “Füyuzat”, “Hayat”, “Açik söz” ve onlarca bu gibi dergiler ve gazeteler milli ruhun yükselisine yardimda bulunacak, bir kalabaligi, bir insanlar toplulugu izdihami millet yapma yönünde düsünce planinda seferber etmege çalisacakti. Aydinlari, hedefi belli olmayan ve hobisi horuz dövüstürmek olan bir toplumu tiyatrohanelere celb ve cezb etmege çalisacaklar, bir kalabaligi milli devlet kurmaya yönlendireceklerdi.

1918 yilinda kurulan Demokratik Halk Cumhuriyeti’nin temeli  milli dilde yazdigi dram eserlerinde atilmis, sonra da bu temel ve diger aydinlari tarafindan güçlenmis, genislemis ve sonunda bu süreç içinden Milli Devleti dogmustur.

Dilde, fikirde saglanan bu modernizasyon ve sekülarizasyon süreci klasik tarihinin uzantisi degil idi, tarihinin anti tezi idi. Bu süreç tarihinde Arap-Merkezli tutum ve davranislari sadece kabul etmemekle yetinmiyordu. Hem de bu tarihi hatalari siddetle kiniyordu. Bu devrimci tutumun basinda durmaktaydi. hakli olarak “Arap alfabesi bizi karanliklara sürüklüyor” diyordu. Dini cehaleti kökünden baltalayan ilk modernist mütefekkirdir.

Üzeyir Hacibeyli’nin ortaya çikisi

Ifade edildigi üzere Kuzey ‘da farkli bir gelecek ugruna aydinlari fikri, manevi ve ahlaki faaliyetler içerisine girmistiler. Güney aydinlari (ve parmak sayi insanlar istisna olmak üzere) ‘i ‘a perçinleyip, kendilerini li-kimligi ile degil, soyut ve anlamsiz li kimligi ile tanimladiklari halde Kuzey aydinlari cografyasinin bir siyasi mekan olmasi ve milli kimliginin tespiti ugruna bütün fikri, zikri ve hissiyatlari ile haysiyetli bir mücadele yapmaktaydilar.

Kuzey ‘daki milletlesme ugruna verilen mücadele ve fikri savas gerçekten de büyük bir hamaset. Bu kutsal davanin sayisiz büyük erdemleri ve erenleri vardir, lakin bu makalenin konusu Üzeyir Hacibeyli’nin yaraticiligi ve davasidir.

Üzeyir Hacibeyli’den önce musiki sanati gibi büyük sahsiyetler yetirmistir. Bu büyük insanlar soyut Dogusu musikisinin gelismesini, genislemesini ciddi sekilde etkilemisler. Üzeyir Hacibeyli ile baslayan yeni bir çag musikisi olarak tarihe geçer ve milli ruhun uyarilisina, uyanisina, milli ruhun yükselisine takan veir.

Üzeyir Hacibeyli ile baslayan musikisi klasik musikisiyle kiyasta farkli evrim evreleri yasasa da, yalniz bu evrim evreleri eskilere dayanan musikisinden de tam soyutlanmis sekilde gelismemistir.

Resulzade bu konu ile ilgili çok güzel bir tespitte bulunmaktadir: “Ümmetçilik tarihi milletlerinin ortak medeniyetidir. Milletlesme sürecinde ve milliyetçilik asamasinda her millet bu ortak deger ve medeniyet üzerine yatirdigi manevi yatirimini geri almak, kendi milli medeniyet suurunun bir parçasi yapmak zorundadir”.[10] Bu sebepten Üzeyir Hacibeyli’nin musiki anlayisinin kökü sadece tarihine dayanmamaktadir, öncesi ve Asya müzik tarihini ve keyfiyyetini de içermektedir.

Sark musikisi içerisinde kaotik bir hayat süren musikisi, Üzeyir Hacibeyli’nin devrimleri ile adi altinda bir düzen ve disipline tabi olarak dünyayi etkilemeye ve dünyadan etkilenmeye baslar. Her anda ve her yerde seciyelenip seçilen bir özgünlük musikisinin özelligi haline gelmistir.

Sanat yüksek bilgiye esaslanmalidir, derin bilgilerden yoksun olan sanat türü etkilesim kültüründen mahrum olur. Yalnizca etkilenim süreci içerisinde bir taklit evrelerini yasar. Böyle olunca da sanat eseri tarihsellikten yoksun birakilir, yeni bir tarih yaratma yetenegini kaybeder.

Bunun farkinda olan Üzeyir Hacibeyli ilk önce ve uygarlik tarihini ve genel olarak insanlik medeniyet tarihini ve içerigini ögrenmek amaci ile büyük bir telas içerisine girer. Bu anlayistan yola çikarak genis bir alani ve manevi dünyayi içeren musikisini ve daha sonra da Bati musikisini cografyasinda ve ulusunun zevk anlayisinda merkezlestirmeyi hedefler.

Çünkü ulusunun millet olmasi ve siyasi iradesini milli devletçilik seklinde tanimlamasi için her alanda, özellikle müziksel zevk alaninda farklilik saglamasi bir zaruret idi. Eflatun “Bir milletin musikisi ve müzikal zevk anlayisi degisirse, o milletin anayasasi ve gelenekleri de degisime ugrar” der.

Iste Üzeyir Hacibeyli tarihinde bu degisim ve olusumu saglamistir. Üzeyir Hacibeyli’nin devrimleri sonucunda musikisi soyut Dogu Dünyasinin uzantisi olmaktan çikmis, duygulari, düsünceleri, fiilleri ve zevk anlayisi kendi ruhundan fisk bir milletin musikisine dönüsmüstür.

“sanat yapitinda ulusun ruhu rahatlanip ve kendisinin en mazmunlu dahili seyahatine dalar”[11] der. Üzeyir Hacibeyli’nin yaraticiliginda ise ulusu yalnizca kendi ruhunun mazmununu kavramaz, hem de ruhuna milli musiki vasitasi ile bir yol açilir. Bu yolun basi tarihinin baslangicina dayaniyorsa, devami ve uzantisi da ulusunun ebedi yazgisi ve akibeti ile özdeslesmistir.

Üzeyir Hacibeyli çeyrek perdeleri çikararak musikisini soyut Dogu musikisinden farklandirdi. Bu farklilik zamanla halkinin siyasal, toplumsal yazgisinin da somutlasmasina ve lilasmasina neden olacakti. Üzeyir Hacibeyli’nin yarattigi sanatsal uzayda görünen milli istikbal özgürlük ve özgünlük çagristiriyordu. Üzeyir Hacibeyli’nin sanatina yüklenmis ütopik suur, hayal gücü ve duygular siyasi bagimsizligi minyatürlestirmekteydi.

Üzeyir Hacibeyli’ye kadar gelen makamlar (mugamlar) daha çok içe dönümlü, hayattan kopuk ruh halini animsatan bir musiki türü gibi görünmektedir.

Üzeyir Hacibeyli makamlarin içe dönümlü ve tezkiyeyi nefisle ugrasan yönünü muhafiza ederek onlarin disa dönümlülügünü, hayata girisini, insani ile bir yerde ulusal serefin ve istikbalin saglanmasinda vasita olmasini saglamis oldu. Bugün büyük bir gururla “milli haysiyetimizin koruyucularindan biri de dilimizin yani sira hem de musikimizdir” söyleyebiliriz. Yani eskilerden cem evlerinde, hanigahlarda sufilerin ruh halini anlatan makamlar Üzeyir Hacibeyli’nin yaptigi devrimle hem de disa dönümlü bir tutum ve ifa tarzini sergilemis oldu.

Böylece makamlar, yalniz insanin iç dünyasinin psikolojik ayrintilarini anlatan mevkiinden çikip, iç dünyasi arinmis, temizlenmis insana sosyal ve milli hedefler ugruna mücadele yapmasini da telkin etmege basladi. Bu sebepten de makamlarinda subeler arasi renklere Üzeyir Hacibeyli tarafindan önem verildi.

Çünkü subelerin zeka ve düsünce planinda yarattigi genisligi ve derinligi renkler de duygu planinda yaratir. Düsünceli insanda raks etme ve düsüncelerini baskalari ile paylasma duygusu yaranmaya baslar. Içi sevgi ile dolmus insan toplumla kucaklasmak ister.

Duygulu düsünce ve düsünceli duygularin olusmasini hedeflemektedir Üzeyir Hacibeyli’nin müzik anlayisi. Yani dünyayi sadece anlamak söz konusu degil, hem de onu estetik biçimde yasamak ve özümsemek de gerekmektedir. Dünyanin güzelligi güzel duygularin ürünüdür. Güzel görme bir yetenektir, Hacibeyli’nin sanati güzel görmek için dinleyicisini egitmektedir.

Dünyayi anlamak, tam anlamak ve sonra da dünyaya anlatmak. Yalin düsünce ile degil, musiki dalgalari altinda sarki söyleyerek, raks ederek dünyayi degistirmege özen gösterme ve topragi vatan yapma sevdasi. Iste bu degisen dünya insani ve ahlaki yönde degisip ve gelisecektir. Üzeyir Hacibeyli’nin musiki anlayisinin özünde ve cevherinde duran budur.

Makamlardaki olusum diyalektigi bireyin içindeki çeliski ve tezatlarin bir düzene tabi olusu ile sonuçlanir. Bu diyalektik süreç Üzeyir Hacibeyli anlayisinda daha da mürekkep ve genis boyutlara ulasir. Çünkü birey sadece kendi iç tezatlari ile degil, sosyal bir olgu olarak toplumsal tezatlarla da karsi karsiyadir. Ister iç, isterse de dis dünya tezatlarini bir olgunluk sürecinden geçirerek disiplinize etmek zorundadir.

Bu nedenle de Üzeyir Hacibeyli’nin musikisi yalniz ferdin iç dünyasinda baris ve iç kontrol saglamaz, hem de ulusunu yabanci etkenlerin vahim ve muharrip etkisinden kurtarip, onu özgün bir inanç ve ahlak nizamina tabi olmaya sevk eder. Bu inancin ve ahlak nizaminin cografyasi ve fikri kaynagi ise milliyetçiligidir, çülüktür, maneviyatidir.

Alman milliyetçilik ve milletlesme tarihinde yaptigi devrimleri Üzeyir Hacibeyli de medeniyet tarihinde yapmistir. Alman mitolojisine dayanarak fevk el-insan milli insan tipini simgeleyen operalar yaratmistir. Büyük Alman filozofu “Benim yaraticim, benim düsüncelerimin mimari” der. Gerçi sonralar kendi fevk el-insan felsefesine göre de kabullenmedi ve Alman insaninin daha da yüksek olmasini hak ettigini söyledi.

Üzeyir Hacibeyli de ‘da milli insan tipini mitolojilerine dayanarak yaratmis, remizlesmistir. Üzeyir Hacibeyli’nin sanat yapitlarinda ister epik, isterse de lirik psikolojiyi kendi düsünce ve duygusunda tasimasi gereken insani Köroglu, Asli ve Kerem, Asik Garip gibi insanlari örnek almalidir görüsü ima edilmektedir.

Bu mitolojilerdeki tipler ister sosyal erekleri ugrundaki mücadelelerinde, isterse de kendi asklari ugrundaki özverilerinde, ahlaki ve iradi açidan denenmis ve inançlarindan, hedeflerinden hiçbir kosulda dönmeyen özverili insanlardi.

Böylece Üzeyir Hacibeyli’nin sanat anlayisinda ‘in mitolojisi, tarihi, medeniyeti, dünü, bu günü ve gelecegi vahdet halindedir. Kolektif ve milli bilinçaltinda saklanan eski hayallerin, ülkülerin ve arketiplerin (unutulmus mefhumlarin) musiki araciligi ile hafizaya tasinmasi saglanmaktadir.

Bu yüzden de Üzeyir Hacibeyli musikisi ile kendi duygularini egiten, ruhunu aydinlatan insani sadece bir fert degil, o, artik bir fert olmanin ötesinde bir tarihtir, bir millettir ve bir misyonun savasçisidir. Bu misyonun adi dir. Hiç de tesadüfi degildir ki, 1988 yilinda bagimsizlik ugruna baslayan mücadele Köroglu operasinin uvertürü ile basladi.

Üzeyir Hacibeyli’nin sanat anlayisi hem de saldirgan bir psikolojiye sahiptir. Gericilige, cehalete karsi barismaz bir tutum içinde ve insanlik disi törelere karsi saldirmaktadir. Üzeyir Hacibeyli’nin sanati geçmisle, geçmisin eskimis degerleri ile ikna olmayan, fakat geçmisin olumlu, uyumsal degerleri ile de yüklü olan, bugün içinde kendisine yer ederek, yaratkan heyecan ve enerji ile yükümlü bir halle gelecege dogru bir yönelis sergilemektedir.

Hep yeni erekler pesinde kosmak ve yolculukta bulunmak hedefe varis kadar önemlidir. Burada Üzeyir Hacibeyli sanatina yansiyan Hüseyin Cavit felsefesine tanik olmaktayiz:

“Lazimsa cehaletle güresmek

Bir çare var ancak: yenilesmek”[12]


“Bizler yenilessek bile daim

Bir eskilik az çok bize hakim”[13]

Iste bireysel psikolojiden tutmus, toplumsal psikolojiye kadar bize hakim olan ve beyin kapaklarimizi, duygularimizi tekamüle ve çagdasliga kapatan her seye karsi Üzeyir Hacibeyli sanati saldirmaktadir.

Üzeyir Hacibeyli’nin müzik anlayisina göre insana teskinlik veren ne varsa devre disi birakilmalidir, çünkü teskinlik insani tembellestirir, çare aramaktan ali koyar ve bir misyonun adami olma halinden çikarir. Bu yüzden de faciayi bütünü ile yasamak lazim, teskinliksiz! Çünkü büyük idealler faciayi bütünü ile yasamakla dogar.

Birey ve millet kendi amellerinin ve davranislarinin mahsulüdür. Ferdi ve milli hayat büyük mutluluklarla beraber büyük facialarla da iç içedir. Bu nedenle de Üzeyir Hacibeyli’nin makam anlayisinda derin kederlerin, tasalarin içinden büyük sevgi ve sevinçler, mutluluklar yogrulur.

Üzeyir Hacibeyli bir misyonun adami degil, bütün misyonlarin adamidir. Onun sanati dünya görüsünü ikiye bölmez, tersine, bütün görüsleri bütünlestirir. Bu nedenle Üzeyir Hacibeyli`nin sanati ‘in bütünlük projesidir.

Ancak bu bütünlük sadece cografi alani içermez. Bu bütünlük duygu, düsünce, zevk, raks, söz, öz, dil ve millet olmanin temel degerleri ne varsa hepsini içerir. Bu yüzden de Üzeyir Hacibeyli’nin sanati tarihinde bir etnik kristallesmeyi hedeflemektedir. Kendi etnik bünyesi ile fikren, hissen tanisan, güçlenen ve sonra da evrenle bütünlesen bir ulusun olusum diyalektigini anlatmaktadir.

Üzeyir Hacibeyli’nin sanati determinist degil, finalist bir felsefi mefhumu içermektedir. Bölgede kimligine karsi olusturulmus tarih disi yargilar ve asagilik kompleksi arkadan gelen bir determinal baski araci olarak duygu ve düsüncesini olumsuz yönde etkilemektedir. Üzeyir Hacibeyli sanatinin ve musikisinin tipledigi insan modeli bütün bunlari def etmekte, halkina final hedef göstermektedir.

Determinizm arkadan zorlayarak dünü oldugu gibi bugüne tasimakta kararliyken, finalite önden çekerek olusum saglar. Bu yüzden de Üzeyir Hacibeyli’nin sanati finalist bir psikoloji içerdigi için düsüncesi ve duygulari seyyaliyet ortaminda hep çaglayan bir insan tipini olusturmak ister.

Yalniz Üzeyir Hacibeyli’nin determinizm anlayisi mitolojisine, masallarina, söylencelerine ve folkloruna dayanmaktadir. Bu sebepten de Üzeyir Hacibeyli’nin sanatindaki “olus”un arkasinda mantiksal tarihi nedenler ve önünde ise zihinsel derinliginden ve basiretinden yogrulan erekler, gayeler durmaktadir.

Bütün bu söylenenler nazara alindiginda böyle anlasilir ki Üzeyir Hacibeyli’nin eredemi ve sanati bir örnektir (paradigmadir). Çünkü paradigmalar olaylara yanasma tarzini belli eder, yeni olusumlarin istikametini belirler ve örneklendirme sürecini saglar.

Asirlar boyunca bu örneklendirme eylemi toplumun ne yapacagi için örnekler sunar, sorunlarla karsilastiginda ön hazirlik gibi olanaklar yaratir. Paradigmalar ön olusum, ön yaklasim ve ön sezi araçlarini olusturur. Bütün fertlerin zihnindeki bilgiler ve kolektif hafizada barinan sifreler ve tarihi kodlar, soydan gelen degerler paradigmalarda birikir. Hangi fertlerin? Sadece yasayan fertlerin degil, hem de ölen fertlerin.

Çünkü millet sadece yasayanlari ile degil, ölüleri ve ululari ile bir yerde bir bütündür. Bütün gözlemler örnege (paradigmaya) tabi olur. Paradigmalar öyle bir yol açarlar ki o yolda yürüyenler dünyayi farkli sekilde anlamak zorunda kalirlar. Paradigmalar toplumun geleceginin içerigi ve sekli konusunda önceden ip uçlari verir. Gelecek hakkinda düsünmeden, getirme iradesi ortada olmadan gelmez. Iste o düsünme ve getirilme hakkinda düsünsel ve duygusal gücü seferber eden paradigmalardir.

Paradigmalar getirilme iradesi, fenni ve teknigi konusunda bilgi biriktirir, bilgi aktarir. Bütün bunlar Üzeyir Hacibeyli misyonunun felsefesini, eregini olusturmaktadir. Üzeyir Hacibeyli’nin sanati sadece bir çaga degil, bütün çaglara isik tutmakta, bütün çaglarda olusum projesi olacak gibi görünmektedir. Insani “ne yapalim?” sounu aklinda canlandirirken, Üzeyir Hacibeyli paradigmasi (örnegi) onun yardimina kosacak, sounu yanitlayacaktir.

Üzeyir Hacibeyli’nin “Arsin mal alan”, “O olmasin bu olsun” gibi operetlerinde verdigi iki insan tipi vardir. Birinci insan tipi eski geleneklerin simgeledigi Meshedi Ibad ve ikincisi ise Server’dir. Meshedi Ibad kötü adam degil, sadece onun davranislarina ya yer yoktur, ya da yer olmamasi gereken eskimis geleneklerin uzantisi olan tiptir. Meshedi Ibad gerektiginde kendi hissiyatini da tam klasik insan tipi gibi dilinde bir siir okuyarak ifade etmektedir.

Ancak Üzeyir Hacibeyli’nin tarihine sunmak istedigi çagdas insan tipi gibi görünen Server kendi milli kimliginin farkindadir ve kendi sevdasindan vaz geçmeyerek, hem de asikane hislerini ‘in büyük sairleri lirik gazelleri ile ifade etmektedir. Yani Server timsalinde seyirci sadece seven bir genci görmemektedir. Üzeyir Hacibeyli sanatinin etkisi altinda kalan insani okudugu siirler dolayisi ile onun timsalinde kendi medeniyet, dil ve tarih suurunun farkinda olan bir insan tipini gözlemlemektedir.

Üzeyir Hacibeyli’nin büyüklügü hem de Fuzuli gibi bir genis batinli, sair ve filozofu kendi yaraticiligi için kaynak seçmesindedir. Bir taraftan Fuzuli gibi büyük düsünce ve sanat adaminin yaraticiligina ve diger taraftan da yüz yillarin degerlerini dil ve ask kültürünü kendi bünyesinde barind Asli ve Kerem, Asik Garip gibi halk yaraticiligina güvenmek Üzeyir Hacibeyli sanatinin tabanini tarihin derinligine indirmis’ basini da sonsuzluga kadar yükseltmistir.

Bu nedenle Üzeyir Hacibeyli yalnizca tarihinde sade bir sanatçi, bestekar degildir. Üzeyir Hacibeyli’nin sanatinda insani Fuzuli ile tanismakta, yalniz ozanlarin belleginde sakli olan degerlerle rastlanmaktadir. Böylece Üzeyir Hacibeyli’nin sanati insanini özgün, özgür ve milli, tam ‘a özgü bir dünyaya
sevk etmektedir.

Köroglu Operasi

Köroglu epik bir mitoloji olarak yurdunda her kes tarafindan bilinmektedir. Babek Hurremdin maglup edildikten sonra Arap i Hürremilere özgü bütün degerlere ve kimlik kodlarina karsi sert çikti. Milli geleneklerinin tamamen yok olmasi için her tür yasaklamayi uyguladilar.

Bütün tarihi ve varligi ile Babek Hürremdin`e bagli olan lügü Babek timsalindeki kahramanliklari mecburen bilinç altina sevk etmek zorunda kalir. Mitolojilerin kaynagi bilinçten daha ziyade bilinç altidir. Köroglu timsalinde ulusunun hatiralarinda yasayacaktir. Köroglu mitolojisindeki Çenlibel aslinda Babek Hurremdinin Keleyber`de yerlesen kalesi gibi tezahür etmektedir.

Köroglu destanlarini okuyup ve Babek kalesine bir kez varan her kes çok kolaylikla bu fikire varabilir. Köroglu mitolojisinde hem Köroglu kendisi ve hem de delileri sadece güçlü kisiler degil, hem de bir yönleri ile de ozandirlar. Bir yönleri ile ozan olmak ne demektir? Yani sadece sanat, saz ve söz olarak ozan degiller, hem de erenlik, ermislik ve sosyal davranislarinda da ozan gibidirler.

Çenlibel de ozan sanatinin merkezidir. Ayni Babek Kalesinin ozancilik kültürünün merkezi oldugu kimi. Cografiyasinda ozancilik kültürünü tarihinde ve bugününde barindirmakla seciyelenen üç önemli merkez var: Karadag ki Babek Hurremdinin merkezi üssü (karagahi) olmuustur. 2. Borçali ki bugün Gürcüstanin isgali altindadir. 3. Babek Hurremdin`in savasçilari ile Köroglu delilerinin arasindaki benzerlik ve özdeslik ayrica bir arastirma konusudur.

Saz, Köroglu mitolojisinde kutsaldir, sazin ötesinde kutsal olacak baska bir sey yoktur, en kutsal makamda duran kopuzdur.

Çünkü kopuz Samanlarin, Dede Korkutlarin kutsal efeslerini çagdan çaga tasimis ve Körogluluga ve Körogluculara, Çamlibelcilere (Çenlibelcilere) miras birakmistir. Saz, sadece bir musiki aleti olarak degil, hem de bin tür tecrübelerle yüklü ve yükümlü olan ata sözlerini, ozan kosmalarini, konusmalarini ve ögütlerini de kendisi ile beraber çagdan çaga tasimistir, tasimaktadir.

Medeniyetinden saz dislanirsa onunla beraber Dede Korkutçuluk, Körogluluk, Babekçilik de suurlardan ve hafizalardan kaybolur. Böyle olunca da ‘in millet olma dinamikleri ve kodlari tarihin karanliklarinda yitip batar.

Üzeyir Hacibeyli’nin toplumunun uluslasmasinda mitolojilerden de yararlanmasi takdire sayandir. Sokrat; “Tümüyle mitoloji, geçmisin, simdinin ve gelecek olaylarinin anlatimidir” der. Köroglu operasinda geçmisi, simdisi ve gelecegi ile bir bütün seklinde mevcut olmaktadir.

Köroglu operasi öyle bir dönemde yaratilir ki, ‘in bütün tarihi ve milli degerlerine yasak getirmis, milli insanlarini ya sürgün ya da idam etmektedir. Üzeyir Hacibeyli böyle karanlik bir dönemde degisik ima ve simgelerle ‘in bütün amaçlarini, ideallerini, olusmasi ve yaratilmasi gereken yazgisini, talihini ve akibetini bu operaya yerlestirir. 1920’de lar tarafindan devrilen Milli Devleti, Üzeyir Hacibeyli’yi büyük ruhi sarsinti içine sokar. Çünkü o devletin bestecisi Üzeyir Hacibeyli idi.

Üzeyir Hacibeyli, sanatçi ruhunda yasadigi ve ya.


Filed under Linguistics, Spot the Language

CIA Advocates Assassinating Putin

Well that is comforting.

Notice the author. “Former” top official in the CIA. He wasn’t just CIA, he was ultra-CIA, like King of the CIA. Watch out for guys like that. They will kill you. They can kill you. They kill people all the time. It’s what they do. They kill Americans too. Pretty regularly. And they never get caught.

Notice it says former CIA. But there is no such thing as former CIA. Once Agency, always Agency in my book, unless you specifically renounce them, which usually isn’t done. I figure the CIA uses these “former” CIA guys to write some of the more wild and insane stuff that current spooks can’t really get away with saying. Current CIA might get some heat for saying, “Kill Putin now.” So they just outsource the job to “former” CIA. Get it?


Filed under Eurasia, Europe, Government, Regional, Russia, Ukraine, USA, War

What Language Is This?

Հրաչյա Աճառյան, ՀԱՅԵՐԵՆ ԱՐՄԱՏԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ, հատոր Բ (Ե-Կ)

Հայերեն արմատական բառարանը» վեց հատորից է բաղկացած (Եր., յոթերորդ հատորն է հավելվածը, որ լույս է տեսել : «Հայերեն արմատական բառարանը» վերահրատարակվել նույնությամբ՝սեղմ չորս հասորով: «Արմատական բառարանը» լիակատար ցանկն է շուրջ հազար հայերեն արմատական բառերի` նրանց բացատրութ…


Filed under Linguistics, Spot the Language

The United States Is a Free Country!

Yeah sure.

What the Hell do you call this then?

Freedom and democracy? How do you like your freedom and democracy, over easy or scrambled?


Filed under Government, Regional, Terrorism, Travel, USA

There Are One Million Terrorists in America

Good, hard, solid, scientific evidence:

The No Fly List is different from the Terrorist Watch List, a much longer list of people said to be suspected of some involvement with terrorism. The Terrorist Watch List contained around 1,000,000 names by March 2009.

Yeah right. There are a million terrorists in the United States. LOL! Is that supposed to be some kind of a joke?!


Filed under Government, Regional, Terrorism, Travel, USA